Phép vua thua lệ làng là gì? Tìm hiểu về “Hương ước” lệ làng

Phép vua thua lệ làng là gì? Ý nghĩa của câu Phép vua thua lệ làng. Bài viết nêu lên khái niệm, phân tích, giải thích câu tục ngữ liên quan tới yếu tố pháp luật.

Khi bàn tới luật pháp bạn nghĩ tới điều gì? Phải chăng là sự khô khan, cứng nhắc, khó hiểu? Nhưng pháp luật không tự dưng mà có, nó được hình thành dựa trên lợi ích, sự phát triển của xã hội. Không chỉ vậy, pháp luật còn biểu hiện của sự văn minh và trí tuệ con người.

Hãy cứ hình dung, nếu một ngày không có pháp luật thì bao hệ lụy sẽ xảy ra? Chắc hẳn bạn đã tự cho mình được câu trả lời. Trong bài viết này, BkViet muốn chia sẻ về ý nghĩa của câu tục ngữ Phép vua thua lệ làng.

Phép vua thua lệ làng là gì?

Phép vua thua lệ làng là câu tục ngữ thừa nhận một tình trạng tồn tại song song trong xã hội: Luật lệ của làng và pháp luật nhà nước.

  • Phép Vua: Những quy phạm được nhà Vua ban hành người dân phải tuân theo.
  • Lệ làng: Các lề lối, phép tắc tự đặt ra trong làng lâu ngày trở thành thói quen. Lệ làng có tính tự trị rất cao, được thể hiện bằng các hương ước, khoán ước.

Như vậy, Phép vua thua lệ làng có nghĩa là luật của nhà vua (nhà nước) ban hành có quyền lực tối cao. Nhưng đôi khi vẫn không bằng luật lệ của địa phương, làng xã (hàm ý phê phán tình trạng pháp luật không nghiêm).

Xem thêm: Tứ mã nan truy là gì? Hiểu thế nào cho đúng?

– Thành ngữ liên quan:

Thà thiếu thuế vua hơn thua lệ làng Nước có vua, chùa có bụt
Đất có lề, quê có thói Quan xa không bằng bản nha ở gần
Cường long bất áp địa đầu xà

– Phép vua thua lệ làng tiếng Anh nghĩa là gì?

Câu tục ngữ Phép Vua thua lệ làng trong tiếng Anh có nghĩa là: “Custom rules the law”.

Phân tích câu tục ngữ “Phép vua thua lệ làng”

Trong xã hội phong kiến, làng được xem là một “vương quốc” thu nhỏ, khép kín. Trong làng có những phong tục, tập quán được nối tiếp từ đời này qua đời khác. Các nếp sống đã định hình và được từng cá nhân trong làng áp dụng.

Nhưng làng xưa Việt Nam đa phần mang đặc trưng của chủ nghĩa cục bộ, thường có phần biệt lập với triều đình. Cho nên, luật nhà Vua ban hành đôi khi có phần bê trễ, bởi vấp phải “lũy tre làng”. Mà trong lũy tre ấy đã định sẵn bởi nhiều điều lệ, luật tục có từ xa xưa.

phép vua thua lệ làng là gì

Cho nên, phép Vua thường được đẩy xuống hàng thứ yếu. Đối với phép Vua người dân trong làng như cảm thấy sự ràng buộc. Còn lệ làng ở đó các phép vu mà người dân vui vẻ chấp hành.

Cũng một phần do đặc thù của làng là một tổ chức tự quản, tự trị… Hơn nữa, người dân sớm tối tắt đèn có nhau, họ đã quen với những gì diễn ra ngay tại nơi sinh hoạt hơn là những điều xa lạ bên ngoài. Bởi vậy, nhiều khi phép Vua đến nhưng xem ra không có giá trị bằng lệ làng.

Vậy cái gì đã thúc đẩy người dân họ luôn đề cao tính tự trị của làng xã như vậy? Tại sao lệ làng lại có sức mạnh hơn cả phép Vua, xẻ tan cả sức mạnh quốc gia?

Đó chính là “Hương ước”, bởi sức mạnh của Hương ước chính là sức mạnh của Lệ làng.

Xem thêm: Trong cái rủi có cái may là gì? Hiểu thế nào cho đúng?

Hương ước là gì?

Hương ước là một loại hình văn bản được dân làng thống nhất để sáng lập ra. Hương ước chứa các điều lệ chi tiết, đóng vai trò quan trọng trong điều chỉnh các hành vi, ứng xử cũng như uốn nắn những cá nhân trong làng đi vào khuôn phép.

Hương ước duy trì các mối quan hệ trong cộng đồng dân cư, bảo tồn thuần phong mỹ tục, bản sắc văn hóa, tập tục của làng. Hương ước được xem là “cương lĩnh” cho hệ thống nội bộ của làng. Người dân sống trong làng chịu sự ràng buộc bởi các điều lệ của Hương ước, nhưng chấp hành trong sự thoải mái.

Đó là ý thức tự giác của mỗi cá nhân, họ sẵn sàng chấp hành các luật lệ của làng xã, trái ngược với sự cứng nhắc của pháp luật nhà Vua.

Nhìn chung, Hương ước không chỉ là một dạng luật tục, mà còn được ví như một hệ thống tiêu chuẩn của đạo đức, lối sống. Ngoài Hương ước còn có: Khoản ước, hương biên, hương lệ… đó đều là những quy tắc giúp sự phát triển chung của làng.

Như vậy, khác với sự cứng nhắc của pháp luật nhà Vua. Thì Hương ước lại mềm dẻo và thiên về ràng buộc bởi các chuẩn mực đạo đức hơn là pháp lý.

Rõ ràng chúng ta có thể hiểu ý nghĩa của câu Phép vua thua lệ làng ở 2 ý nghĩa. Tức là dựa vào bản chất của sức mạnh Hương ước nó có tính 2 mặt: Tích cực và tiêu cực.

– Vế thứ nhất: Nhà nước cần tôn trọng, đề cao tính tự do những thuần phong mỹ tục, phong tục, tập quán của làng xã.

Cần phải nhớ rằng, nền văn hiến của một đất nước, được hình thành dựa trên bản sắc của làng xã. Hay văn hóa làng xã chính là bản sắc của văn hóa dân tộc.

Vua Gia Long đã từng nói: “Nhà nước chính là góp làng xã mà thành. Muốn trị nước cần quan tâm và tôn trọng công việc của làng xã. Làng xã vừa là đối trọng vừa là đối tác của quốc gia”.

Bởi vậy, nhà nước cần phải tôn trọng những giá trị vốn đã có từ ngàn đời xưa, về phong tục tập quán, bản sắc của làng xã. Nhà nước chỉ có quyền nắm giữ, chứ không có quyền xâm phạm.

Cho nên nay, hằng năm chúng ta vẫn thấy nhiều lễ hội, tập tục, các trò chơi dân gian… Đây chính là những điều tạo nên đa bản sắc văn hóa cho dân tộc Việt Nam.

Tóm lại, những giá trị văn hóa làng xã góp phần làm đẹp cho văn hóa quốc gia thì nhà nước cần phải ra sức bảo vệ, bảo tồn.

– Vế thứ hai: Pháp luật nhà nước chưa đủ mạnh, chế tài nghiêm khắc để xóa bỏ tình trạng Phép Vua thua lệ làng:

Rõ ràng, các truyền thống văn hóa ngàn đời của làng xã Việt Nam là rất đáng quý. Nhưng bên cạnh đó cũng có các quy tắc, giới luật trong làng xã đôi khi thái quá. Đã ăn sâu vào máu thịt, trong tâm khảm người dân. Khiến Phép Vua thua lệ làng lại có vế thứ hai (mang ý tiêu cực).

Đó là đặt ra những quy định tùy tiện, những Hương ước bất chấp kỷ cương phép nước, mang tính bảo thủ. Các hành vi trái với luân thường đạo lý, trái với đạo đức xã hội: Nạn mê tín dị đoan để trục lợi, hũ tục ma chay, tảo hôn, trọng nam khinh nữ…

Trong đó phải kể đến phong tục bắt vợ của một số dân tộc miền núi, trước kia được ví như phong tục văn hóa riêng. Nhưng đến nay ít nhiều đã bị “biến tướng” trở thành hủ tục gây mất tình đoàn kết, mất an ninh trật tự – xã hội…

phép vua thua lệ làng nghĩa là gì

Điều đáng buồn trong những năm qua, nhiều vụ án mạng thương tâm liên tiếp xảy ra. Nhưng luật pháp nước nhà vẫn còn đắn đo trong việc giải quyết.

Phải kể đến như vụ án đánh chết 2 tên “cẩu tặc” trộm chó, bởi hơn 100 người dân trong làng, xảy ra vào năm 2014, ở huyện Gio Linh – tỉnh Quảng Trị. Vụ án gây xôn xao dư luận trong một thời gian dài.

Điều đáng nói ở đây chính là ai cũng tự nhận mình là người đánh chết nạn nhân, khiến TAND tỉnh Quảng Trị có phần bối rối, bối rối trước “sức mạnh đoàn kết” của cả một tập thể dân làng. Từng mở nhiều phiên sơ thẩm nhưng phải trả hồ sơ liên tục.

Đây có lẽ là vụ án “vô tiền khoáng hậu” trong lịch sử Tư pháp nước nhà. Kết thúc phiên tòa, 6 người lĩnh án tù, nhiều người tiễn đưa trong nước mắt.

Chưa vội suy xét mức độ sai trái của người trộm chó. Nhưng cách suy nghĩ, hành xử đánh đập khiến người ăn trộm chó tử vong, thật đáng lên án gấp nhiều lần. Phải chăng cái “lệ làng” nó quá to, mà cả làng gây sức ép lên tòa án Quảng Trị, cũng chính là gây sức ép lên luật pháp quốc gia.

Xem thêm: Nhuận bút là gì? Khác gì so với thù lao?

Cần có sự hài hòa giữa luật lệ của làng và luật pháp quốc gia

Bạn có biết? Đa phần các quốc gia trên thế giới khi tham gia giao thông đều đi bên phải đường. Nhưng tại nước Anh, họ lại đi bên trái đường mới đúng luật. Hay như các nước châu Phi và một số nước phương Tây, đàn ông có thể lấy nhiều vợ, nhưng tại Việt Nam chỉ 1 vợ 1 chồng…

Đó chỉ là một vài ví dụ để cho thấy rằng, luật pháp của mỗi quốc gia luôn có những quy định khác nhau. Nhưng dù thế nào thì người dân cũng cần phải chấp hành đúng luật. Cần tôn trọng những lề luật mà nhà nước đã ban hành. Thì như vậy xã hội mới ổn định, đất nước mới thịnh vượng, phát triển.

Ở một khía cạnh khác, nhà nước nên quan tâm nhiều tới nguyện vọng của người dân. Pháp luật cần phải phản ánh được nguyện vọng của dân chúng. Bởi khi phép Vua không phù hợp với lòng dân thì “Phép vua thua lệ làng“.

Cho nên đối với câu tục ngữ “Phép Vua thua lệ làng”, chúng ta nên hiểu câu nói ấy phản ánh một điều: “Pháp luật cần đi vào thực tại với những chuyển biến trong đời sống thì mới phát huy được hết vai trò của mình”.

Xin nói thêm, thực tế thời nào cũng có Phép vua thua lệ làng. Nhưng để duy trì được sự ổn định và bền vững, pháp luật nhà nước và luật lệ của làng cần phải có sự bổ sung tương hỗ lẫn nhau. Cần kết hợp hài hòa để mang tính hiệu quả, chứ không gây ra mâu thuẫn.

Hiện nay, phép vua thua lệ làng cũng đang dần dần nằm trong sự kiểm soát của nhà nước. Đảng và nhà nước ta vẫn đang áp dụng chính sách tuyên truyền vận động xóa bỏ các Hương ước lạc hậu, những phong tục tập quán mang tính cổ hủ.

Đồng thời củng cố để cho phát triển các bản sắc văn hóa, thuần phong mỹ tục tốt đẹp của làng xã đã có từ xa xưa. Để mong có một xã hội tiên tiến, công bằng và văn minh.

Lời kết

Như vậy qua bài viết này, BkViet đã chia sẻ bạn đọc được khía cạnh đa chiều của câu tục ngữ Phép Vua thua lệ làng. Thông qua việc nắm bắt khái niệm Phép vua là gì? Lệ làng là gì? Để xác định xem Phép Vua có thực sự thua lệ làng?

Qua câu tục ngữ này, ông cha ta muốn nhắc nhở con cháu cần giữ mãi bản sắc văn hóa, phong tục tập quán vốn có của làng xã. Nhưng đồng thời lên án và bài trừ những hủ tục lạc hậu, làm ảnh hưởng văn hóa làng và kỷ cương phép nước. Không để cho những tình trạng “đường cong” như vậy lộng hành xảy ra.

Bạn đọc đang xem bài viết: Phép vua thua lệ làng là gì? Nghĩa của câu Phép vua thua lệ làng là gì? Hy vọng bài viết cung cấp thêm sự hiểu biết, các kiến thức có một phần liên quan tới lịch sử nước nhà cho bạn. Bởi mỗi câu thành ngữ tục ngữ đều là những “viên ngọc quý” sáng giá.

Có thể bạn quan tâm: